ประวัติเปตอง กติกา และความเป็นมา
ประวัติ
สันนิษฐานว่ากีฬาเปตองเกิดขึ้นครั้งแรกที่ประเทศกรีก เมื่อประมาณ 2000 ปี ก่อนคริสตกาล โดยใช้ก้อนหินทรงกลมโยนเล่นว่าใครจะโยนได้แม่นยำกว่ากัน เมื่อโรมันครอบครองกรีกก็ได้รับเอาการเล่นกีฬาประเภทนี้ด้วย และนำไปเผยแพร่ในฝรั่งเศสทางตอนใต้เมื่อกรีกเข้าครอบครองฝรั่งเศส ในฝรั่งเศสการเล่นลูกบูลได้พัฒนาเป็นไม้เนื้อแข็งถากเป็นรูปทรงกลมแล้วใช้ตะปูตอกรอบ ๆ เพื่อเพิ่มน้ำหนักให้เหมาะมือ
ค.ศ. 943 - 1543 การเล่นลูกบูลเป็นที่นิยมอย่างแพร่หลายในประเทศฝรั่งเศส - พระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ทรงประกาศสงวนกีฬาการเล่นลูกบูลสำหรับผู้ สูงเกียรติและ เล่นได้เฉพาะในพระราชสำนักเท่านั้น
- พระเจ้านโปเลียนทรงประกาศให้การเล่นลูกบูลเป็นกีฬาประจำชาติ ของประเทศฝรั่งเศส และให้ประชาชนเล่นได้อย่างเสมอภาค ประมาณปี
พ.ศ. 2443 ฝรั่งเศสออกกฎเกณฑ์ข้อบังคับ กติกาการเล่นลูกบูลโปรวังซาล โดยให้วิ่ง 3 ก้าว ก่อนโยนลูกบูล
พ.ศ. 2453 ณ ตำบลลาซิ-โอต้าท์ เมืองท่ามาร์แชลด์ ทางตอนใต้ของประเทศฝรั่งเศส ได้มีการเปลี่ยนแปลงการเล่นกีฬาลูกบูล-โปรวังซาล โดยไม่ต้องวิ่ง 3 ก้าวก่อนโยนลูกบูล แต่ให้ยืนโยนจากในวงกลม
พ.ศ. 2481 - ก่อตั้งสหพันธ์เปตองและโปรวังซาล - ใช้ลูกบูลโลหะผสมเหล็กกล้า ข้างในกลวง
พ.ศ. 2488 กีฬาลูกบูลโปรวังซาลแพร่หลายมากในฝรั่งเศสและอาณานิคมของ ฝรั่งเศส แบ่งการเล่นเป็น 3 ประเภท คือ
1. ลิโยเน่ส์
2. โปรวังซาล (วิ่ง 3 ก้าว ก่อนโยนลูกบูล)
3. เปตอง คำว่า Petanque มาจากคำในภาษาฝรั่งเศสว่า บิเยส์-ตองเกร์ ซึ่งมีความหมายว่า ให้ยืนสองเท้าชิดติดกัน ต่อมาเปลี่ยนเป็น เปตองกฎกติกา
การเล่น (PALY)ข้อที่ 5 ข้อกำหนดเรื่องสนาม (Article 5 - Terrain regulations)
- กีฬาเปตองเล่นกันบนพื้นสนามทั่วไป อย่างไรก็ตาม โดยการกำหนดของคณะกรรมการจัดการแข่งขัน หรือกรรมการผู้ตัดสิน นักกีฬาอาจจะถูกกำหนดให้กระทำการแข่งขันในสนามที่ถูกกำหนดขอบเขต ในกรณีนี้สนามที่ถูกกำหนด ถ้าเป็นการแข่งขันระดับชาติ และระดับนานาชาติ ขนาดของสนามจะต้องมีความกว้าง 4 เมตร และยาว 15 เมตร เป็นอย่างน้อย ( Pétanque is played on any terrain. However, by a decision of the Organising Committee or the Umpire, the teams may be asked to play on a marked terrain. In this case, the latter must, for National Championships and International Competitions, have the following minimum dimensions: 4m. wide and 15m. long.)
- สำหรับการแข่งขันระดับอื่น ๆ สหพันธ์ (ผู้จัดการแข่งขัน)อาจอนุญาตให้ลดขนาดของสนามลง แต่ต้องไม่น้อยกว่า 12 ม. x 3 ม.(For other competitions the Federations may permit variations relative to these minima, subject to their dimensions not being below 12m. x 3m.)
- ในกรณีที่สนามแข่งขันสองสนามอยู่ติดกันโดยมีเส้นหัวสนามของสนามหนึ่ง และท้ายสนามของอีกสนามหนึ่งร่วมกันอยู่ เส้นที่ใช้ร่วมกันนี้ให้ถือว่าเป็นเส้นฟาวล์ ( When playing areas are placed end to end, the end lines of the lanes, which are common to both playing areas, are classed as dead ball lines. )
- ถ้ารอบบริเวณสนามนั้นถูกกั้นด้วยเครื่องกั้นที่มีความแข็งเครื่องกั้นนี้จะต้องอยู่นอกเหนือ และอยู่ห่างจากเส้นฟาวล์อย่างน้อย 30 ซม. และเส้นฟาวล์จะเป็นเส้นที่ล้อมรอบเส้นสนามแข่งขันโดยมีระยะห่างจากเส้นสนามอย่างมากไม่เกิน 4 เมตร(When the terrains of play are enclosed by solid barriers, these must be beyond the dead ball line and at a minimum distance of 30 cm. from the latter. The dead ball line will encircle the exterior of the playing area at a maximum distance of 4 metres.)
- กติกานี้ให้บังคับใช้กับสนามที่ใช้แข่งขันในรอบชิงชนะเลิศด้วย (These arrangements are, of course, applicable to the area on which the final are played.)
- การแข่งขันกำหนดให้ใช้ 13 คะแนน แต่ถ้าเป็นการแข่งขันระบบแบ่งสาย และการแข่งขันรอบคัดเลือกอาจใช้การแข่งขัน 11 คะแนนก็ได้( Games are played up to 13 points, with the possibility of leagues and qualifying heats being played to 11 points.)
- ผู้เล่นจะต้องโยนเหรียญเพื่อเสี่ยงทายว่าทีมใดจะเป็นฝ่ายเลือกสนาม และเป็นฝ่ายเริ่มโยนลูกเป้า(The players must toss up to decide which team will choose the terrain and be the first to throw the jack.)
- ถ้าหากสนามแข่งขันถูกกำหนดไว้แล้วโดยคณะกรรมการจัดการแข่งขัน ก็จะต้องเริ่มโยนลูกเป้าในสนามที่กำหนดไว้นั้น ทีมที่เข้าแข่งขันไม่สามารถไปเล่นในสนามอื่นๆ โดยไม่ได้รับอนุญาตจากกรรมการผู้ตัดสินได้(If the terrain has been designated by the organizers, the jack must be thrown on that terrain. The team must not go to a different terrain without the Umpire's permission.)
- ผู้เล่นคนใดคนหนึ่งของทีมที่ชนะการเสี่ยงทายเป็นผู้เลือกจุดเริ่มเล่น และวาดวงกลมที่มีขนาดใหญ่พอที่ผู้เล่นสามารถเข้าไปยืนได้เต็มฝ่าเท้าทั้งสองข้าง แต่อย่างไรก็ตาม วงกลมที่ถูกวาดขึ้นมานี้ วัดแล้วจะต้องมีเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า 35 ซม. หรือไม่มากกว่า 50 ซม. (Any member of the team winning the toss chooses the starting point and traces a circle on the ground such that the feet of the players may be placed entirely inside it. However, it may not measure less than 35cm. or more than 50cm. in diameter. )
- ในกรณีที่ใช้วงกลมสำเร็จรูปเป็นอุปกรณ์การแข่งขัน วงกลมนี้จะต้องมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 50 ซม.โดยวัดที่เส้นขอบในของวงกลม (Where a prefabricated circle is used, it must have an internal diameter of 50cms.)
- วงกลมที่ถูกต้องสำหรับการโยนลูกเป้าตามสิทธิ 3 ครั้งที่อนุญาตในกติกา จะต้องถูกวาดขึ้นมา หรือวางอยู่ห่างจากสิ่งกีดขวางใด ๆ และจากเส้นฟาวล์อย่างน้อย 1 เมตร แต่สำหรับการแข่งขันในระบบสนามเปิดนอกเหนือจากที่กล่าวแล้ววงกลมต้องอยู่ห่างจากวงกลมอื่น ๆ ที่กำลังแข่งขันอยู่เช่นกัน อย่างน้อย 2 เมตร ( The circle, valid for the three consecutive throws allowed to the team, must be drawn or placed at least a metre from any obstacle, or from an out of bounds area and, for competitions on open terrains, at least 2 metres from another throwing circle in use)
-ทีมซึ่งโยนลูกเป้าจะต้องลบวงกลมอื่นๆที่ไม่ได้ใช้แล้วที่อยู่ใกล้วงกลมที่กำลังจะใช้แข่งขันออกให้หมด(The team that throws the jack must erase all throwing circles near the one it is going to use.)
- พื้นที่ภายในวงกลมอาจสามารถถูกปรับให้เรียบระหว่างการเล่นในเที่ยวนั้นได้ แต่จะต้องถูกกลบกลับให้ดีดังเดิมเมื่อการเล่นเที่ยวนั้นจบลง หรือย่างช้าที่สุดต้องทำให้เรียบร้อยก่อนที่การโยนลูกเป้าในเที่ยวต่อไปจะเริ่มขึ้น(The interior of the circle can be completely cleared of grit/pebbles etc. during the end but must be put back in good order at the end of the latter or, at the latest, before the throwing of the jack at the following end.)
- วงกลม (ทั้งวงเก่า และที่กำลังใช้อยู่ ) จะไม่ถือว่าเป็นพื้นที่ต้องห้ามสำหรับการแข่งขัน (The circle is not considered to be an out of bounds area.)
- เท้าทั้งสองข้างของผู้เล่นที่จะโยนลูก ต้องอยู่ในวงกลม โดยห้ามสัมผัส (เหยียบ) เส้นรอบวง และเท้าของผู้ที่โยนลูกจะต้องไม่ออกนอกวงกลมหรือยกขึ้นจากพื้น ก่อนที่ลูกเปตองที่โยนไปจะตกสัมผัสพื้นสนาม และห้ามอวัยวะส่วนอื่นใดของร่างกายผู้โยนลูกแตะถูกพื้นที่นอกวงกลม ยกเว้นคนพิการในขาส่วนล่างเท่านั้นที่อนุญาตให้วางเท้าข้างเดียวในวงกลมได้ (The feet must be entirely on the inside of the circle, not encroach on its perimeter and they must not leave it or be lifted completely off the ground until the thrown boule has touched the ground. No part of the body may touch the ground outside the circle. As an exception, those who are disabled in a lower limb are authorised to place only one foot inside the circle.)
- สำหรับนักกีฬาผู้ซึ่งต้องนั่งโยนจากรถเก้าอี้ล้อ อย่างน้อยวงล้อด้านหนึ่งของรถ ( ด้านเดียวกับแขนที่ใช้โยนลูก)จะต้องอยู่ในวงกลม (For players throwing from a wheelchair, at least one wheel [ that on the side of the throwing arm ] must rest inside the circle.)
- ผู้เล่นที่เป็นผู้โยนลูกเป้า ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ที่โยนลูกเปตองลูกแรกเสมอไป(The throwing of the jack by one member of the team does not imply that he or she is obliged to be the first to play.)
ข้อที่ 7 ระยะที่ถูกต้องของการโยนลูกเป้า (Article 7 - Valid distances for the thrown jack.)
- การโยนลูกเป้าที่ถูกต้องตามกติกา ต้องเป็นไปตามลักษณะดังต่อไปนี้ (For the thrown jack to be valid, the following conditions apply:)
ระยะห่างจากลูกเป้าถึงเส้นรอบวงด้านที่ใกล้ที่สุดของวงกลมจะต้องอยู่ระหว่าง (1) That
the distance separating it from the nearest edge of the circle must be between:)
*** 4 – 8 เมตร สำหรับเด็กเล็ก ( 4ms. min. and 8ms. max. for Minors.)
*** 5 – 9 เมตร สำหรับยุวชน ( 5ms. min. and 9ms. max. for Cadets.)
*** 6 – 10 เมตร สำหรับเยาวชน และผู้ใหญ่ ( 6ms. min. and 10ms. max. for Juniors
and Seniors.)
วงกลมสำหรับโยนลูกเป้าจะต้องอยู่ห่างจากสิ่งกีดขวางใด ๆ และเส้นฟาวล์ อย่างน้อย 1 เมตร(2) That the throwing circle must be a minimum of 1m. from any obstacle and from the limit of an out- of- bounds area.)
(3) ตำแหน่งของลูกเป้าที่ถูกโยนออกไป จะต้องวางอยู่ห่างจากสิ่งกีดขวางใด ๆ และเส้นฟาวล์ด้านที่อยู่ใกล้ที่สุดอย่างน้อย 1 เมตร (3) That the jack must be a minimum of 1m. minimum from any obstacle and from the nearest limit of an out- of- bounds area.)
(4) ลูกเป้าที่ถูกโยนออกไปจะต้องมองเห็นได้อย่างชัดเจนจากวงกลม เมื่อผู้เล่นเข้าไปยืนอยู่
ในวงกลมทั้ง 2 เท้า และยืนตรงขึ้นเต็มตัว ในกรณีที่มีการประท้วงในเรื่องนี้ กรรมการผู้ตัดสิน จะเป็นผู้ที่สามารถชี้ขาดได้ว่าลูกเป้านั้นมองเห็นหรือไม่ และถ้าตัดสินแล้วก็จะไม่สามารถอุทธรณ์ใด ๆ ได้อีก (4) That the jack must be visible to the player whose feet are placed astride the extreme limits of the interior of the circle and whose body is absolutely upright. In case of dispute on this point, the Umpire decides, without appeal, if the jack is visible.)
- ในการโยนลูกเป้าในเที่ยวต่อไป ลูกเป้าจะต้องถูกโยนจากวงกลมที่ถูกขีดครอบตำแหน่งสุดท้ายของลูกเป้าในเที่ยวที่ผ่านมา ยกเว้นกรณีดังต่อไปนี้(At the following end the jack is thrown from a circle drawn around the point where it finished at the previous end, except in the following cases:)
(1) วงกลมรอบลูกเป้าตำแหน่งสุดท้ายนั้น อยู่ห่างจากอุปสรรคสิ่งกีดขวางใด ๆ หรือ ห่างจาก
เส้นฟาวล์ น้อยกว่า 1 เมตร (1) The circle would be less than 1m. from an obstacle or the limit of an out- of -bounds area.)
จากตำแหน่งสุดท้ายของลูกเป้านั้นผู้เล่นไม่สามารถโยนลูกเป้าได้ทุกระยะตามที่กำหนด
ไว้ในกติกา ข้อที่ 7 (2) The throwing of the jack could not be made to all regulation distances.)
- ในกรณีที่ 1 จะต้องย้ายที่ขีดวงกลม ให้ได้ระยะห่างจากสิ่งกีดขวาง และ/หรือเส้นฟาวล์ ตามที่กำหนดไว้ในกติกา (In the first case the player draws the circle at the regulation distance from the obstacle or the out- of- bounds area.)
- ในกรณีที่ 2 ผู้เล่นอาจจะถอยหลังตรงกับแนวการเล่นเที่ยวที่แล้ว (แนวที่เป็นเส้นตรงจากวงกลมของเที่ยวที่แล้วโดยลากผ่านจุดสุดท้ายของลูกเป้า) จนกว่าผู้เล่นจะสามารถโยนลูกเป้าได้ถึงระยะไกลสุดของระยะลูกเป้าตามที่กำหนดไว้ใน ข้อ(1) ของกติกาข้อ 7 และเมื่อถอยจนโยนระยะไกลสุดได้แล้วจะไม่สามารถถอยได้อีกต่อไป การถอยในกรณีนี้จะอนุญาตให้กระทำได้ก็ต่อเมื่อผู้เล่นต้องการโยนลูกเป้าระยะไกลสุดแต่ไม่สามารถกระทำได้ไม่ว่าจะเป็นทิศทางใดก็ตาม (In the second case, the player may step back, in line with the previous end's line of play, until he or she is able to throw the jack to the maximum authorised distance , and not beyond. This opportunity is offered only if the jack cannot be thrown to the maximum distance in any other direction.)
- ถ้าภายหลังการโยนลูกเป้าโดยทีมเดียวกันไปแล้วสามครั้ง แต่ลูกเป้ายังไม่ถูกต้องตามที่กติกากำหนด จะต้องเปลี่ยนให้ทีมคู่ต่อสู้เป็นฝ่ายโยนบ้างโดยมีสิทธิโยนได้สามครั้งเช่นกัน และมีสิทธิที่จะย้ายวงกลมถอยหลังได้ตามที่กติกากำหนดไว้ข้างต้น และในกรณีนี้ วงกลมที่ถูกย้ายมานี้จะไม่สามารถย้ายได้อีกได้อีก แม้ว่าทีมคู่ต่อสู้จะโยนลูกเป้าไม่ได้ดีตามกติกาทั้งสามครั้งก็ตาม (If after three consecutive throws by the same team, the jack has not been thrown in accordance with the rules defined above, it is passed back to the opposing team who also has the right to three tries and who may move the circle back as described in the preceding paragraph. In this case, the circle may not be changed if this team does not succeed in its three throws.)
- อย่างไรก็ตาม ทีมที่โยนลูกเป้าเสีย ทั้งสามครั้งแรก ยังคงเป็นทีมที่มีสิทธิในการโยนลูกเปตองลูกแรกอยู่ (In any case, the team who lost the jack after the first three tries maintains the right to play the first boule.)
ข้อที่ 8 การโยนลูกเป้าที่ถูกกติกา (Article 8 - For the thrown jack to be valid)
- ลูกเป้าที่ถูกโยนออกไป ถูกทำให้หยุดโดยกรรมการผู้ตัดสิน ผู้เล่น ผู้ชม สัตว์ หรือวัตถุ เคลื่อนไหวอื่นๆ ถือว่าเป็นลูกเสีย และต้องถูกนำมาโยนใหม่โดยไม่นับรวมในสิทธิการโยนสามครั้ง ของทีมหรือผู้เล่นที่ได้สิทธิเป็นผู้โยนลูกเป้า (If the thrown jack is stopped by the Umpire, a player, a spectator, an animal or any moving object, it is not valid and must be thrown again without being included in the three throws to which the team or the player is entitled.)- ภายหลังจากการโยนลูกเป้า และลูกเปตองลูกแรกไปแล้ว ทีมคู่แข่งยังมีสิทธิขอตรวจสอบความถูกต้องตามกติกาของตำแหน่งลูกเป้า และหากการประท้วงนั้นเป็นผล จะต้องให้มีการโยนลูกเป้า และลูกเปตองลูกแรกใหม่ (If after the throwing of the jack, a first boule is played, the opponent still has the right to contest the validity of it's position. If the objection is recognized as valid, the jack is thrown again and the boule replayed.)
- สำหรับการที่จะนำลูกเป้ามาโยนใหม่นั้น ทั้งสองทีมจะต้องมีความเห็นพ้องว่าตำแหน่งของลูกเป้านั้นไม่ถูกต้องตามกติกา หรือกรรมการผู้ตัดสินต้องเป็นผู้ตัดสินออกมา ทีมใดที่กระทำขัดแย้งกับกติกาข้อนี้จะเสียสิทธิในการโยนลูกเป้า (For the jack to be rethrown both teams must have recognised that the throw was not valid or the Umpire must have decided it to be so. If any team proceeds differently, it loses the benefit of the throwing of the jack.)
- ถ้าทีมคู่แข่งได้โยนลูกเปตองไปแล้วหนึ่งลูกเช่นกัน ตำแหน่งลูกเป้าลูกนั้นถือว่าถูกต้อง ไม่มีสิทธิประท้วงใด ๆ ทั้งสิ้น (If the opponent has also played a boule, the jack is definitely deemed valid and no objection is admissible.)
ข้อที่ 9 ลูกเป้าที่เป็นลูกเสีย (Article 9 – Jack dead)- ลูกเป้าที่ถือว่าเป็นลูกเสียตามกติกา มีหกกรณีดังต่อไปนี้(The jack is dead in the following six cases:)
(1) เมื่อลูกเป้าถูกทำให้เคลื่อนออกนอกพื้นที่ที่กำหนดให้เป็นสนามแข่งขัน ถึงแม้ว่าลูกเป้านั้นจะกลิ้งกลับมาในสนามอีกหรือไม่ก็ตาม ก็ถือว่าเป็นลูกเสีย ลูกเป้าที่มีส่วนหนึ่งส่วนใดทับอยู่บนเส้นขอบสนามแข่งขัน(หรือเส้นฟาวล์)ให้ถือว่าเป็นลูกดี จะเป็นลูกเสียก็ต่อเมื่อได้ข้ามเส้นออกไปแล้วทั้งลูก ลูกเป้าจะเป็นลูกดี หรือเสียให้พิจารณาจากการมองจากด้านบนโดยตรง และหลุมที่มีน้ำขัง (แม้ว่าจะอยู่ในสนามก็ตาม)ซึ่งถ้าลูกเป้าที่ตกไปอยู่ สามารถลอยไปมาได้ ให้ถือว่าหลุมนั้นเป็นพื้นที่ต้องห้ามสำหรับการแข่งขัน (1) When the jack is displaced into an out- of- bounds area, even if it comes back onto the authorised playing area. A jack straddling the boundary of an authorised terrain is valid. It becomes dead only after having completely crossed the boundary of the authorized terrain or the dead ball line, that is to say, when it lies entirely beyond the boundary when viewed from directly above. A puddle on which a jack floats freely is considered to be out of bounds) (2) แม้ว่ายังคงอยู่ในพื้นที่ที่กำหนดให้เป็นสนามแข่งขัน แต่ลูกเป้าที่ถูกทำให้เคลื่อนที่ไป ไม่
สามารถมองเห็นได้จากวงกลมตามที่กำหนดไว้ในกติกาข้อที่ 7 ก็ถือว่าเป็นลูกเสีย อย่างไรก็ตามลูกเป้าที่ถูกบดบังโดยลูกเปตองยังไม่ถือว่าเป็นลูกเสีย กรรมการผู้ตัดสินมีอำนาจที่จะเคลื่อนย้ายลูกเปตองนั้นชั่วคราว เพื่อช่วยในการตัดสินว่าลูกเป้านั้นสามารถมองเห็นหรือไม่ (2) When, still on the authorised terrain, the moved jack is not visible from the circle, as defined in Article 7. However, a jack masked by a boule is not dead. The Umpire is authorized to temporarily remove a boule to declare whether the jack is visible.)
(3) เมื่อลูกเป้าถูกทำให้เคลื่อนที่ไปเกินกว่า 20 เมตร สำหรับเยาวชน และผู้ใหญ่ หรือเกิน
กว่า 15 เมตร สำหรับเด็กเล็ก และยุวชน หรือน้อยกว่า 3 เมตร จากวงที่ใช้โยนลูก (3) When the jack is displaced to more than 20 metres( for Juniors and Seniors) or 15 metres ( for Cadets and Minors) or less than 3 metres from the throwing circle)(4) การแข่งขันในสนามที่มีการกำหนดขอบเขตของสนามแข่งขัน ลูกเป้าเคลื่อนที่ข้ามไปยังสนามด้านข้างเคียงมากกว่าหนึ่งสนาม และเมื่อลูกเป้าเคลื่อนที่ข้ามเส้นหัวสนาม / ท้ายสนามของสองสนามที่ใช้ร่วมกันอยู่ ให้ถือว่าเป็นลูกเสีย (4) When on marked out playing areas, the jack crosses more one lane immediately to the side of the lane in use and when it crosses the end line of the lane where the line is common to the lanes end to end.)
เมื่อลูกเป้าถูกทำให้เคลื่อนที่ไป ไม่สามารถค้นหาพบได้ ภายในระยะเวลาที่กำหนดให้
สำหรับการค้นหา 5 นาที (5) When the displaced jack cannot be found, the search time being limited to 5 minutes.)
เมื่อมีพื้นที่ต้องห้ามคั่นอยู่ระหว่างลูกเป้าและวงกลมที่โยนลูกเป้า ให้ถือว่าเป็นลูกเสีย (6)
When an out-of-bounds area is situated between the jack and the throwing circle.)
ข้อที่ 10 การเคลื่อนย้ายสิ่งกีดขวาง (Article 10 - Displacement of obstacles )
- ห้ามผู้เล่นทำการกด เหยียบ เคลื่อนย้าย หรือทุบปรับสิ่งกีดขวางใด ๆ ก็ตามในสนามแข่งขันโดยเด็ดขาด แต่อย่างไรก็ตามอนุญาตให้ผู้เล่นที่จะเป็นผู้โยนลูกเป้า มีสิทธิทดสอบจุดตกด้วยการใช้ลูกเปตองลูกหนึ่งเคาะพื้นสนามได้ไม่เกิน 3 ครั้ง และนอกเหนือจากนี้ยังอนุญาตให้ผู้เล่นซึ่งเป็นผู้โยนลูกเปตองลูกต่อไป หรือเพื่อนร่วมทีมของผู้เล่นผู้นั้นกลบหลุมซึ่งเกิดจากการโยนเปตองลูกสุดท้าย (It is strictly forbidden for any player to press down, displace or crush any obstacle whatever on the playing area. However, the player about to throw the jack is authorised to test a landing point with one of his or her boules by striking the ground no more than three times. Furthermore, the player who is about to play, or one of his partners may fill in the hole which would have been made by the last boule thrown.)
- ผู้เล่นที่ฝ่าฝืนกติกาข้อนี้ จะถูกลงโทษตามที่กำหนดไว้ในกติกาข้อ 34 (For non- observation of the rules above, the players incur the penalties outlined in the chapter “Discipline”, article 34 )
ข้อที่ 10ก การเปลี่ยนลูกเป้า หรือลูกเปตอง (Article 10 a - Changing of jack or boule)
- ห้ามไม่ให้ผู้เล่นเปลี่ยนลูกเป้า หรือลูกเปตองในขณะทำการแข่งขัน ยกเว้นกรณีดังต่อไปนี้
(Players are forbidden to change the jack or a boule during a game except in the following cases:)
(1) ลูก(เป้า/เปตอง)ลูกหนึ่งหรือหลายๆลูกหาย และไม่สามารถค้นหาพบ หลังจากการค้นหาภายในระยะเวลาที่กำหนดให้ 5 นาที (1) The one or the other cannot be found, the search time being limited to 5 minutes.)
(2)ในกรณีที่ลูก (เป้า/เปตอง)ลูกหนึ่งหรือหลายๆลูกเกิดแตก ในกรณีนี้ชิ้นส่วนชิ้นที่ใหญ่ที่สุดเป็นชิ้นที่กำหนดจุดของลูก (เป้า/เปตอง) และหากมีลูกเปตองที่ยังไม่ได้โยนเหลืออยู่ให้นำลูกเปตองหรือลูกเป้าที่มีเส้นผ่าศูนย์กลางเท่ากันหรือใกล้เคียงกันกับลูกที่แตกนั้นมาวางแทนที่ทันที หรือภายหลังการวัดตัดสินชี้ขาดในกรณีที่จำเป็น และในการเล่นในเที่ยวต่อไป ผู้เล่นที่เกี่ยวข้อง (กับลูกที่แตก) สามารถเปลี่ยนลูกชุดใหม่ได้ทั้งชุด(2) The one or the other is broken: in this case the largest part is taken into consideration. If boules remain to be played, the aforementioned is immediately replaced, after measuring, if necessary, by the boule or jack of identical or similar diameter. At the next end the player concerned can take a new complete set .)
ประวัติความเป็นมากีฬาเปตอง
เปตองเป็นกีฬาที่มีมาแต่ดึกดำบรรพ์ ประวัติที่แน่นอนไม่มีบันทึกไว้ แต่หลักฐานการเล่าสืบต่อๆ กันมาว่า กำเนิดขึ้นครั้งแรกที่ประเทศกรีซเมื่อประมาณ 2,000 ปี ก่อนคริสตกาล โดยเก็บก้อนหินที่เป็นทรงกลมจากภูเขาและใต้ทะเลมาเล่นกัน วิธีการเล่นคือ ใครจะโยนไอ้แม่นและไกลที่สุดกว่ากัน ต่อมากีฬาประเภทนี้ได้แพร่หลายเข้ามาในทวีปยุโรป เมื่ออาณาจักรโรมันครองอำนาจ และเข้ายึดครองดินแอนชนชาวกรีกได้สำเร็จ ชาวโรมันก็ได้รับเอาวัฒนธรรม และการเล่นกีฬาประเภทนี้ไปจากชนชาวกรีกด้วย ต่อมา ชาวโรมันได้ใช้การเล่นกีฬาประเภทนี้เป็นเครื่องทดสอบกำลังข้อมือและกำลังกายของผู้ชายในสมัยนั้น
ครั้นต่อมา เมื่ออาณาจักรโรมันเข้ายึดครองดินแดนชาวโกล หรือประเทศฝรั่งเศสปัจจุบัน ชาวโรมันก็ได้นำเอาการเล่นลูกบูลประเภทนี้เข้าไปเผยแพร่ทางตอนใต้ของประเทศฝรั่งเศสการเล่นลูกบูลนี้จึงได้พัฒนาขึ้นโดยเปลี่ยนมาใช้ไม้เนื้อแข็งถากเป็นรูปทรงกลม แล้วใช้ตะปูตอกรอบๆ เพื่อเพิ่มน้ำหนักของลูกบูลให้พอเหมาะกับมือ
ในยุคกลางประมาณ ค.ศ 400-1000 การเล่นลูกบูลนี้จึงเป็นที่นิยมเล่นกันอย่างแพร่หลายในประเทศฝรั่งเศส ครั้งพอถึงสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 พระองค์ได้ทรงประกาศ และสงวนกีฬาการเล่นลูกบูลนี้เป็นไว้สำหรับผู้สูงเกียรติ และให้เล่นได้เฉพาะในพระราชสำนักเท่านั้น
ต่อมาในสมัยพระเจ้านโบเลียนมหาราชขึ้นครองอำนาจ พระองค์ได้ทรงประกาศใหม่ให้มีการเล่นลูกบูลนี้เป็นกีฬาประจำชาติของประเทศฝรั่งเศส และเปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วๆไปได้เล่นกันอย่างเสมอภาคกันทุกคน การเล่นลูกนี้จึงได้มีการพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ ตลอดมา เช่น โดยการนำเอาลูกปืนใหญ่ที่ใช้แล้วมาเล่นกันบ้างอย่างสนุกสนานเพลิดเพลิน จนมีการตั้งชื่อเกมกีฬาประเภทนี้ขึ้นมาอย่างมากมายต่างๆ กัน เช่น บูลแบร-รอตรอง, บูลลิ-โยเน่ส์, บูลเจอร์-เดอร์ลอง และบูล-โปรวังซาล เป็นต้น
ในปลายศตวรรษที่ 19 ประเทศฝรั่งเศสได้เป็นประเทศแรกของโลกที่ได้ออกกฎเกณฑ์ข้อบังคับกติกาการเล่นกีฬาลูกบูล-โปรวังซาลขึ้น โดยให้วิ่ง 3 ก้าวก่อนโยนลูกบูล การเล่นกีฬาประเภทนี้จึงเป็นที่นิยมเล่นกันอย่างแพร่หลายไปทั่วประเทศฝรั่งเศส และมีการแข่งขันชิงแชมป์กันขึ้นโดยทั่วไป
จนถึงต้นศตวรรษที่ 20 ใน ค.ศ 1910 ณ ตำบลลาซิ-โอต้าท์ เมืองท่ามาร์แชลด์ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของประเทศฝรั่งเศส การเล่นกีฬาลูกบูล-โปรวังซาล ได้มีการเปลี่ยนแปลงกติกาการเล่นขึ้นใหม่ โดยนายจูลร์-เลอนัวร์ ซึ่งเป็นผู้ที่มีฝีมือการเล่นกีฬาลูกบูล-โปรวังซาลที่เก่งที่สุดได้ประสบอุบัติเหตุร้ายแรงจนขาสองข้างพิการ ไม่สามารถเล่นต่อไปได้จนน้องชายของเค้าเห็นว่าพี่ชายมีอาการหงอยเหงาเห็นจึงให้พี่ชายทดลองโดยโยนดูขณะนั่งอยู่บนรถเข็น โดยการเอาลูกเป้าโยนไว้ใกล้ๆ ประมาณ 3-4 เมตร นายจูลร์ เลอนัวร์ ก็สามารถโยนลูกบูลไปด้วยกำลังแขนและข้อมือได้ด้วยความแม่นยำ น้องชายของจึงได้ดัดแปลงแก้ไขกติการเล่นลูกบูลขึ้นมาใหม่ โดยการขีดวงกลมลงบนพื้น แล้วให้ผู้เล่นเข้าไปยืนอยู่ในวงกลม ให้ขาทั้งสองข้างยืนชิดติดกัน และไม่ต้องวิ่งเหมือนกีฬาโปรวังซาล เกมส์นี้กำเนิดขึ้นโดยมีสมาชิกครั้งแรกประมาณ 50 คน พวกเขาพยายามประชาสัมพันธ์เพื่อเผยแพร่เกมใหม่นี้เป็นเวลาถึง 30 ปี จึงได้มีสมาชิกเพิ่มขึ้นรวดเร็ว ในที่สุดก็ได้ก่อตั้ง “สหพันธ์เปตองและโปรวังซาล” ขึ้นใน ค.ศ 1938 โดยมีสมาชิกเพิ่มขึ้นนับเป็นแสนๆ คน มีบุคคลทุกระดับชั้น ทุกเพศ ทุกวัย เข้าเป็นสมาชิก ลูกเปตองที่ใช้เล่นกันก็ทันสมัยมากขึ้น เพราะมีผู้คิดค้นทำเป็นลูกโลหะผสมเหล็กกล้า ข้างในกลวง การเล่นจึงมีความสนุกสนานเร้าใจยิ่งกว่าเดิม
เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 ใน ค.ศ 1945 การเล่นกีฬาลูกบูล-โปรวังซาลที่ได้ดัดแปลงแก้ไขใหม่นี้จึงได้รับความนิยมมากขึ้นตามลำดับ และได้แพร่หลายไปอย่างรวดเร็วตามเมืองต่างๆ ทั่วประเทศฝรั่งเศส ตลอดจนถึงดินแดนอาณานิคมของฝรั่งเศสอีกด้วย การเล่นกีฬาลูกบูลนี้ได้แบ่งแยกการเล่นออกเป็น 3 ประเภท คือ
1. ลิโยเน่ส์
2. โปรวังซาล (วิ่ง 3 ก้าวก่อนโยนลูกบูล)
3. เปตอง (ที่นิยมเล่นกันในปัจจุบัน)
ปัจจุบันกีฬาเปตองเป็นที่นิยมเล่นกันอย่างแพร่หลาย เกือบทุกประเทศในทวีปยุโรป อเมริกา และเอเชีย นิยมเล่นกันมาก เช่น ฝรั่งเศส, สวิสเซอร์แลนด์, เบลเยี่ยม, เยอรมันตะวันตก, เวเนซูเอลา, อังกฤษ, ฮอลแลนด์, สเปน, สวีเดน, แคนาดา, ตูนีเซีย, อัลจีเรีย, โมรอคโค, มาดากัสกาฯลฯ สำหรับทวีปเอเชียประเทศไทยเป็นประเทศหนึ่งที่มีผู้นิยมเล่นกันอย่างแพร่หลาย และกว้างขวางมาจนถึงปัจจุบัน ไทยเป็นประเทศแรกและเป็นประเทศที่ 17 ของโลกที่เป็นสมาชิกของสหพันธ์เปตองนานาชาติ นอกจากนั้นยังมีประเทศเพื่อบ้านในทวีปเอเชียเล่นกันเกือบทุกประเทศในปัจจุบัน
คำว่า “PETANQUE” นี้มาจากคำในภาษาฝรั่งเศสว่า “บิเยส์ ตองแกร์” ซึ่งมีความหมายว่า “ให้ยืนสองเท้าชิดติดกัน” ซึ่งเป็นคำตรงกันข้ามกับ “บูลโปรวังซาล” ที่ต้องวิ่ง 3 ก้าวก่อนโยนลูกบูล
